توسعه روستایی نیازمند بازتعریف سیاستها: پایبست محکم کنید، نقش ایوان پیشکش
به گزارش تجارت جنوب آنلاین – غلامعباس شمس الدینی؛ شهرستان رودان بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ با حدود ۱۲۵٬۵۴۸ نفر، در زمره معدود شهرستانهایی است که جمعیت روستانشین آن از شهرنشین بیشتر است. در این شهرستان، تنها ۴۷٬۲۶۷ نفر در مناطق شهری رودان، بیکا، جغین و زیارتعلی سکونت دارند و ۷۸٬۲۸۱ نفر ساکن مراکز دهستانها و روستاها هستند. از این جهت، دهیاران نقشی برجسته در توسعه روستایی دارند. دهیاریها پس از تصویب «قانون تأسیس دهیاریهای خودکفا در روستاهای کشور» برای اولینبار در سال ۱۳۷۵ پای به عرصه مدیریت روستایی کشور نهادند. در این قانون، مسئولیت اجرایی مدیریت روستایی بر عهده مقامی با عنوان «دهیار» گذاشته شده که از سوی شورا برای مدت چهار سال انتخاب میشود.
مستند به مادهواحده “قانون تأسیس دهیاریهای خودکفا در روستاهای کشور” مصوب ۱۳۷۷/۰۴/۱۴ و نیز ماده ۲ اساسنامه تشکیلات و سازمان دهیاری (مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۱)، دهیاری بهعنوان نهادی عمومی غیردولتی محسوب میشود که دارای شخصیت حقوقی مستقل است و وظایفی برای آن تدوین شده است. به این ترتیب، دهیاری بهعنوان آخرین حلقه در نهاد اجرایی کشور است که قانون منبعث از قانون اساسی، تشکیل شوراهای اسلامی روستا را برای نظارت بر اجرای هرچه مطلوبتر وظایف آن تعیین کرده است.
از سوی دیگر، با توجه به غیردولتی و خودکفا بودن این نهاد، دهیاری ماهیتی مستقل از دولت یافته است؛ امری که موقعیت ویژهای را برای دهیاری نسبت به سایر دستگاههای اجرایی کشور ـ که دولتی و منصوب دولت هستند ـ ایجاد میکند. زیرا از یک سو، دهیاری همچون شهرداری، نهادی عمومی و غیردولتی است که با نظارت، تصویب و تأیید شورا فعالیت میکند و از سوی دیگر، موظف به انجام کارکردهایی است که در حیطه وظایف دستگاههای دولتی در سطوح بالاتر از روستا میباشد. این مسئله، جایگاه و ماهیتی خاص برای دهیاری ایجاد مینماید که فراتر از مسئول اجرای مصوبات شورا خواهد بود.
نهاد دهیاری بهعنوان مدیر ارشد روستا و نماینده جامعه محلی، میتواند به واسطه وظایف و اختیاراتی که در زمینه عمران و نواحی روستایی دارد، با توزیع متعادل امکانات و خدمات، ضمن محرومیتزدایی، از مهاجرتهای بیرویه روستاییان به سکونتگاههای شهری کاسته و بستر لازم برای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار روستایی را ایجاد کند.
گردهمایی دهیاران شهرستان رودان، فرصتی بود تا مشکلات و معضلات دهیاریها مطرح گردد. در این راستا، با جمعی از آنان همراه میشویم و از زاویه دیدشان مسائل را نظاره میکنیم.
مدیران انتظار معجزه از دهیاران دارند
عباس حیدری به نمایندگی از دهیاران بخش رودخانه گفت: نقش دهیار در توسعه روستا بسیار حیاتی است و همین مسئله موجب شده تلقی مدیران دستگاههای اجرایی، خاصه دستگاههای خدماترسان، از دهیاران حل تمام مسائل باشد. متأسفانه بهجای بهرهگیری از توان فکری دهیاران، بیشتر به آنها بهعنوان صندوق پرداخت نگریسته میشود. در واقع آنها از دهیار انتظار خلق معجزه دارند. وظایف دهیاریها و وظایف قانونی دستگاهها کاملاً مشخص است. اینکه مدیران توقع مشارکت و هزینهکرد در جبران کاستیها داشته باشند، منصفانه نیست.
حیدری افزود: متولی حوزه روستایی ادارهکل امور روستایی است. انتظار از مدیرکلی که بهتازگی هم منصوب شده، این است که به روستاها سفر کند و از نزدیک مسائل و مشکلات را ببیند تا بتواند در جهت توسعه روستایی متناسب با ظرفیتها برنامهریزی کند.
وی به مشکلات روستاهای بخش رودخانه هم اشاره کرد و اظهار داشت: دهیاریها از نظر ماشینآلات با کمبود روبهرو هستند. وام اعطایی خرید ماشینآلات سود بالایی دارد؛ باید زمینه دریافت تسهیلات مشارکتی فراهم گردد. در روستای مسافرآباد که تقریباً بافت باغی دارد، همهساله با فصل گرما، آتشسوزی رخ میدهد؛ در حالیکه با مرکز بخش ۲۰ کیلومتر فاصله دارد و نیاز است که مرکز آتشنشانی در این روستا احداث گردد.
مشکل دیگر، موضوع اراضی روستاهاست که همچنان مالکیت آنها از حیث مستثنی بودن یا ملی بودن مبهم است. قطعاً با تعیین تکلیف اراضی، توسعه روستاها راحتتر ممکن میشود. حیدری به موضوع عدم آنتندهی تلفن همراه در ۶ روستای بخش رودخانه اشاره کرد و گفت: از این ۶ روستا، ۳ روستا به زیارتعلی، مرکز بخش، نزدیک هستند. انتظار میرود در حوزه ارتباطات سیار نسبت به ایجاد سایت اقدام شود.
نماینده دهیاران بخش رودخانه به مسیر ورودی بخش هم اشاره کرد و افزود: پروژه ورودی زیارتعلی بهصورت لاکپشتی اجرا میشود. مجموعاً حدود ۴۰ کیلومتر از مسیر نیازمند احداث باند دوم است. واقعاً اگر پس از پیروزی انقلاب فقط سالی یک کیلومتر راه احداث میشد، دیگر مشکلی وجود نداشت. همهساله شاهد تصادفات وحشتناک هستیم و جان مردم در خطر است.
او پروژه ۲۵ کیلومتری راه رودخانه را نیازمند توجه جدی دانست و تصریح کرد: تنها ۵ کیلومتر در دست اجراست که این پروژه خیلی کند پیش میرود.
عباس حیدری به موضوع مشکل آب شرب در برخی روستاها اشاره کرد و افزود: متأسفانه منابع و مخازن آب شرب روستاها، حتی شبکه آبرسانی، بسیار قدیمی هستند و از طرفی با قطع برق، آب هم قطع میشود و مردم مستأصل هستند. باید چارهاندیشی کرد.
دهیاران نفر اول بحرانها هستند
کرمشاه شمسالدینی به نمایندگی از دهیاران بخش جغین گفت: روشن عرض کنم، ما دهیاران روزها تا کمر در گل هستیم تا لولههای آسیبدیده آب شرب را ترمیم کنیم. حضور در دهیاری، حضور در بین مردم و رسیدگی به مشکلات، و حتی شبها گاهی برای پیدا کردن گوسفندان مردم هم همراهشان هستیم. اینها را عرض کردم که بگویم ما دهیاران شاغل نیستیم، عاشق هستیم.
شمسالدینی با ابراز گلایه از کمتوجهیها افزود: متأسفانه امنیت شغلی دهیاران در سطح نازلی قرار دارد. کافی است شورایی با دهیار به توافق نرسد، تمام. گلایه دیگر اینکه واقعاً از بین ۱۳۰۰ دهیار، در انتصابات جدید حتی سه نفر دهیار انتخاب نشدند. کارمندان دستگاههای مختلف از امکانات رفاهی وزارت یا سازمانهای خود بهرهمند میشوند، اما دهیاران از این امکانات بیبهرهاند. وضعیت حقوقی، خصوصاً دهیاران پارهوقت، نگرانکننده است که باید در این خصوص تمهیداتی اندیشیده شود.
وی اضافه کرد: جغین منطقهای است که بخش عمدهای از اراضی آن در حوزه مالکیت دچار ابهام است. باید از این فرصت واگذاری اختیارات ریاستجمهوری به استانداران نهایت بهره را برد و بحث مالکیت اراضی را تعیینتکلیف کرد.
شمسالدینی به مشکلات دهیاریها هم اشاره کرد و بیان داشت: در زمینه توانمندسازی دهیاریها، بخش جغین اولین بخشی بود که تعاونی دهیاران را تشکیل داد، اما سازوکار دقیقی برای توانمندسازی در نظر گرفته نشده است. یا کمبود ماشینآلات، مشکل دیگری است. واقعاً اگر دهیاریها ماشینآلات داشتند، امور عمرانی را بهتر پیش میبردند. مسئله اختصاص اعتبارات بر مبنای جمعیت، کار را بر روستاهای کمجمعیت سخت کرده؛ ای کاش به شاخصهای دیگر هم توجه میشد.
پروژههای نیمهتمام، زخمی بر پیکر روستاها
ارسلان صالحی، نماینده دهیاران بخش بیکا، در خصوص اهمیت مدیریت یکپارچه در مناطق روستایی توضیح داد و گفت: متأسفانه بین دهیاریها و دستگاههای خدماترسان، هماهنگی و همافزایی نیست. این عدم هماهنگی خسارتبار است، لذا سازوکار آن باید در نظر گرفته شود. بهطور مثال، دستگاههایی مانند آب و برق برای توسعه، یا تعمیر و تعویض شبکه، به زیرساختهای روستا لطمه وارد میکنند. در حالیکه مدیریت هماهنگ از بروز این مشکلات جلوگیری خواهد کرد.
نماینده دهیاران بخش بیکا به ضرورت بازنگری در طرحهای هادی روستایی اشاره کرد و افزود: طرحهای هادی در برخی روستاها بیش از ده سال به طول انجامیده است. طبیعتاً در این ده سال، روستاها توسعه یافتهاند، دچار تغییر شدهاند؛ پس باید این طرحها بازنگری شوند. بهطور مثال، از طرح هادی روستای اسلامآباد با جمعیتی بالغ بر ۸ هزار نفر بیش از ۱۲ سال میگذرد. طبعا باید این طرحها متناسب با وضعیت روستاها، مشمول بازنگری قرار گیرند.
نماینده دهیاران بخش بیکا با تشریح برخی مشکلات در حوزه روستایی اضافه کرد: شوراهای اسلامی روستاها شناسه ندارند، در حالیکه برای انجام امور مالی یا جذب اعتبار، نیاز به شناسه است. نکته دیگر، پروژههای نیمهتمام بهعنوان زخمی است که بر پیکر روستاها نشسته است. کارفرماها باید این پروژهها را تعیینتکلیف کنند.
یا در حوزه روشنایی معابر باید تکلیف روشن شود که متولی آن کیست؟ مسئولیت دهیاریها در این حوزه چقدر است؟ وی، مانند همکارانش، از عدم جذب دهیاران گلایه کرد و تصریح نمود: در برخی استانهای کشور، موضوع جذب دهیاران در دستور کار قرار دارد اما در هرمزگان همچنان این موضوع لاینحل باقی مانده است. انتظار دهیاران، هم تلاش در جهت جذب و هم تجدیدنظر در افزایش حقوق آنهاست.
حریم روستاها، مانع توسعه
حسین فولادیان بهعنوان نماینده دهیاران بخش مرکزی، برخی عملکردها در روستاهای این بخش را شرح داد و گفت: ما در روستاهای بخش مرکزی، اجرای کانال هدایت آبهای سطحی را انجام دادهایم. در ۱۱ روستای این بخش، بوستانهایی احداث شده است. ۱۲ ساختمان دهیاری احداث و تجهیز شدهاند، سالن جلسات در روستای سردنگ احداث شده و در سه روستا، روستا بازار ایجاد شده است. همچنین، احداث زمینهای چمن ورزشی، بخشی از اقدامات انجامشده است.
نماینده دهیاران بخش مرکزی به مشکلاتی در این حوزه اشاره کرد و افزود: برای پیشگیری از ساختوسازهای غیرقانونی در بیرون از حریم مصوب شهرها و همچنین نحوه رسیدگی به جرائم، کمیسیون ماده ۹۹ روستاها تشکیل شده است. در واقع، کمیسیون ماده ۹۹ روستایی و دهیاری، صلاحیت رسیدگی به تخلفات ساختمانی در روستاها را دارد. اما آرای این کمیسیون ضمانت اجرایی لازم را ندارد، لذا باید در این خصوص راهکارهای مناسب اندیشیده شود.
فولادیان افزود: در صدور پروانه کسب در مناطق روستایی، استعلام دهیاریها ملاک عمل اتاق اصناف نیست. در حالیکه دهیاران مدیریت روستا را بر عهده دارند. حتی اگر در استعلام، نظر بخشداران هم لحاظ شود، کافی نیست و باید دهیاران صاحبنظر باشند؛ به دلیل اینکه بر حوزه تحت مدیریت خود، احاطه کامل دارند.
وی مشکل دیگری که مانع توسعه روستایی است را شرح داد و اضافه کرد: بحث حریم راهها، سد راه توسعه مناطق روستایی است. انتظار این است که متولیان یک تصمیم قاطع بگیرند. همین بحث حریم، امکان ساختوساز و توسعه را سلب کرده است.
نماینده دهیاران بخش مرکزی رودان به حوزه ورزش هم اشاره کرد و گفت: اسناد مالکیت فضاهای ورزشی، بهویژه سالنها و زمینها، به نام اداره ورزش و جوانان صادر میشود. معتقدم در این خصوص تجدیدنظری صورت گیرد.
نکته دیگری که ضروری است اشاره کنم، مسئله تداخل وظایف دهیاریها و بنیاد مسکن در برخی مسائل، بهویژه مسئله اراضی است که نیازمند تدقیق و بررسی بیشتر میباشد.
دهیاران مطالبهگر باشند
صابر امینیپور، رئیس دفتر نماینده حوزه شرق هرمزگان در مجلس شورای اسلامی، نیز از تلاش دهیاران در توسعه مناطق روستایی تشکر کرد و گفت: بهحق، دهیاران با همه وجود تلاش میکنند تا با توسعه روستاها، زمینه تثبیت جمعیت یا مهاجرت معکوس را فراهم کنند. نقش دهیاران در توسعه روستا بیبدیل است و قدردان تلاش آنان هستیم.
رئیس دفتر نماینده شرق هرمزگان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اقدامات و پیگیریهای نماینده، افزود: پیگیریهای خوبی در سطح ملی برای حل مسائل و مشکلات صورت گرفته و تلاش کردهایم تعامل خوبی بین دفتر نماینده و نمایندگان مردم در مناطق شهری و روستایی برقرار شود. از ابتدای امسال تاکنون، مدیران ارشد سازمانها و وزارتخانههای مختلف به شرق هرمزگان سفر کردهاند و از نزدیک با مسائل و مشکلات این حوزه آشنا شدهاند. طبعا این بازدیدها ادامه خواهد داشت. انتظار داریم این ارتباطات مؤثرتر دنبال شود. دهیاران و شوراها با انعکاس مسائل، ما را برای پیگیری در مرکز و حتی از طریق استانی یاری نمایند.
امینیپور، توسعه مناطق را با میزان مطالبهگری متولیان همخوان دانست و تصریح کرد: برای حل مشکلات، باید مطالبهگری کرد. دهیاران مطالبهگر باشند. مطالبات بحق مردم را با جدیت دنبال نمایند.
تقویت تعامل دهیاران با مدیران ضروری است
محمد محسنی، فرماندار رودان، با اشاره به لزوم توجه بیشتر به روستاها گفت: نقش دهیاران در روستاها بسیار مهم و حیاتی است. طبعا اگر دهیاران با برنامه و هدفمند مدیریت روستا را پیش ببرند، توسعه روستایی ممکن میشود.
فرماندار رودان به ارتباط دهیاران با مدیران دستگاههای اجرایی اشاره کرد و افزود: بسیاری از امور روستا با تعامل حل میشود. لذا میطلبد دهیاران با مدیران تعامل بیشتری داشته باشند. وی بر رعایت سلسلهمراتب در انجام وظایف تأکید کرد و اظهار داشت: قاعده رعایت سلسلهمراتب در پیگیری امور، به تسهیل روند کمک میکند. در حقیقت، رعایت سلسلهمراتب در پیگیریها موجب همافزایی بیشتر برای حل مسائل و مشکلات است.
محسنی با اشاره به ضرورت جهاد تبیین در خدمترسانی به مردم، گفت: زحمات دهیاران در روستاها قابل تحسین است، اما نمود آن در جامعه به اندازه تلاشها نیست. انتظار میرود دهیاران در حوزه اطلاعرسانی پویاتر عمل کنند.
فرماندار رودان، ارتباط دهیاران با جامعه محلی را ضروری دانست و افزود: دهیاران باید ارتباط تنگاتنگی با جامعه محلی داشته باشند و حتی در اجرای برنامهها با همفکری مردم عمل کنند. اگر اینگونه باشد، سطح رضایتمندی عمومی بالا میرود و هدف نظام هم افزایش رضایتمندی مردم است.
نشستن و گلایه کردن، مطالبهگری نیست
مدیرکل امور روستایی و شوراهای استانداری هرمزگان تأکید کرد: دهیار باید با برداشتن گامهای مؤثر در مسیر توسعه، زمینه مطالبهگری اصولی و حمایتپذیر را فراهم کند.
مستوره اباذرپور اظهار داشت: اینکه دهیاری صرفاً به گلایهمندی بسنده کند، مصداق مطالبهگری نیست و چنین خواستههایی قابل پیگیری نخواهند بود؛ دهیار باید ابتدا حرکت کرده، سپس برای دریافت حمایت، مطالبه کند.
وی با بیان اینکه «پشتمیزنشینی» رویکرد مناسبی برای مدیریت روستایی نیست، افزود: امور روتین اداری را به معاونین واگذار کردهام و شخصاً با حضور میدانی در روستاهای استان به دنبال رفع مسائل هستم و همچنین در تهران و وزارتخانهها پیگیر مطالبات بحق روستایی خواهم بود.
مدیرکل امور روستایی استانداری هرمزگان خاطرنشان کرد: اولویتبندی اجرای پروژههای روستایی باید با نظر مستقیم مردم انجام شود. وقتی اهالی روستا در بیان نیازها و اولویتها مشارکت داشته باشند، رضایتمندی عمومی نیز بهصورت ملموس افزایش مییابد.
اباذرپور با تأکید بر اصلاح رویهها در پیگیری امور افزود: دهیار مدیر اجرایی روستاست و نباید وقت مردم را برای پیگیریهای اداری در سفرهای شهرستانی و استانی صرف کند؛ این وظیفه در حیطه اختیارات فرماندار و بخشداران بهعنوان نهادهای حاکمیتی و نظارتی تعریف شده است.
وی همچنین توجه به اقتصاد روستا و ظرفیتهای درآمدزایی را یکی از وظایف اصلی دهیاران دانست و افزود: دهیار باید برای آینده روستا برنامهریزی دقیق داشته باشد و ظرفیتهای بالقوه را شناسایی و فعال نماید.
اباذرپور ادامه داد: تشکیل تعاونیها در روستاها فرصتی ارزشمند است که میتواند منجر به همافزایی توانمندیها و ارتقای خدماترسانی شود.
مدیرکل امور روستایی تأکید کرد: دهیاران نباید بدون انعقاد تفاهمنامه رسمی با دفتر امور روستایی، اقدام به عقد قرارداد مستقیم با دستگاههای اجرایی کنند. پروژههای مشترک، نیازمند هماهنگی، تفاهمنامه و پشتیبانی سازمانی است.
وی اطلاعرسانی مؤثر را از مهمترین وظایف دهیاران عنوان کرد و گفت: تمامی اقدامات، خدمات و پروژهها باید بهصورت شفاف و مستمر به مردم، مسئولان و روستاهای همجوار اطلاعرسانی شود.
پایبست محکم کنید، نقش ایوان پیشکش
با نگاهی عمیقتر به حوزه توسعه روستایی، بهخوبی اجحاف در تخصیص اعتبار، برنامهریزی مبتنی بر ظرفیتها، بیتوجهی به نخبگان محلی و اقدامات بیضابطه در بهرهمندی روستاها از امکانات زیرساختی عیان میشود. هرچند دهیاران نقش طلایی در عمران و آبادانی روستاها دارند، اما طبیعی است وقتی پیوند ساکنان با نهادهای محلی محکم نباشد و ساکنان در توسعه روستا نقشی برجسته نداشته باشند، انتظار موفقیت چندان بهجا نیست.
به نظر میرسد دهیاریها متناسب با اعتبارات و بر مبنای تخصیص منابع، اقداماتی را انجام میدهند که شاید این اقدامات نه ضرورت و نه اولویت باشند. چهبسا طرحهایی در روستاها اجرا شود که محیطزیست و منابع طبیعی بکر روستاها را نشانه رود.
متأسفانه اساس توسعه اقتصادی و اشتغال روستاها بر پایه دو عنصر آب و خاک بنا نهاده شده است؛ عناصری که بهزودی از بین خواهند رفت. بیلان منفی برداشت آبهای زیرسطحی از ۱۶۰ میلیارد متر مکعب عبور کرده است و میزان فرسایش خاک در ایران چهار برابر نرم جهانی است. پیام روشن این اتفاق، پایان توسعه بر محور آب در ایران است.
طبعاً اگر اساس توسعه دچار خدشه شود، دیگر روستاها بهسمت پایان زیست حرکت میکنند. اینجاست که توسعه روستاها باید بازنگری و بازتعریف شوند. در حقیقت، حیات روستاها نیازمند بازتعریف مجدد است.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰