نقدی بر کتاب مکافات بازی:

اندیشه‌های سیاسی شهریار هدایتی در کتاب «مکافات بازی»

مرکزی - سخن گفتن در مورد اندیشه‌های سیاسی فردی مانند هدایتی که از نوروساینس تا نقد جمهوریت را در آستین دارد، فرایند بسیار دشوار و حتی چندوجهی است. اما زمانی که شما بخواهید مطالعه موردی داشته باشید، کاری به مراتب آسان‌تر پیش رو خواهید داشت.

به گزارش تجارت جنوب آنلاین از مرکزی، هدایتی را به راستی فردی دانسته‌اند که نه تنها فلسفه را نقد، رد وگاهاً بازنویسی می‌کند، بلکه علاوه بر آن شکل‌های جدید فلسفه را نیز به بازی داستانی درمی‌آورد.

هدایتی، نویسنده، مستندساز و شاعری نیست که بتوان به سادگی از کنار وی گذشت، بلکه او از ریاضیات ژنتیک تا نوروفلسفه را با روش خویش ارائه می‌دهد و بر آنها نقد می‌زند. به حق او را صاحب زنانه‌ترین کتاب ادبیات فارسی یعنی «آنا» خوانده‌اند و بی‌شک باید در یک کلام گفت: او نابغه بی‌بدیل مینی‌مالیسم فارسی است.

اما چرا کتاب «مکافات بازی»؟!

اول آنکه «مکافات بازی» آخرین کتاب استاد هدایتی است.

دیگر اینکه برخلاف کتاب «ماهی آب‌های آلوده» و «آنا» کمتر به فلسفه سیاسی می‌پردازد و آراء سیاسی مستقیم‌تری را با خود حمل می‌کند.

کتاب «مکافات بازی» اثر شهریار هدایتی نیز مانند کتاب‌های پیشین وی، پُرتیراژ و پُرفروش و پُرآوازه است. به گونه‌ای که در ایام کرونا نقل محافل و مجالس و کتابفروشی‌ها بود.

اما هدایتی در «مکافات بازی» چه نظرات سیاسی را ارائه داده بود؟!

  1. پیشینی بودن فقر: این یک بحث مهم سیاسی و البته جامعه‌شناسانه است که انسان پیش از به دنیا آمدن فقیر است؟! یا بعد از به دنیا آمدن؟!

پاسخ هدایتی با توجه به تمامی کاراکترهای داستانی وی با قاطعیت این است؟ فقر در جامعه امروز به شدت پیشینی است! یعنی او صددرصد مقابل کسانی است که می‌گویند: «اگر فقیر به دنیا آمدی تقصیر تو نیست، اما اگر فقیر از دنیا رفتی مقصر تویی.» برعکس هدایتی می‌گوید: «فقر احمق می‌کند، چون انتخاب‌های احمقانه بر سر راهتان می‌گذارد.»

  1. نابرابری اجتماعی موجب شکل‌گیری فساد سیستماتیک و خودویرانی اجتماعی می‌گردد.

داستان «مکافات بازی» با یک فساد درونی شده آغاز شده و با یک رنج ویران‌گر هستی به پایان می‌رسد. جایی در بیابان‌های ریگ‌جن استان سمنان تا اتاق بازجویی مأمور آگاهی.

  1. اصل انسانی در سیاست ممکن است فدای منافع و تعارض منافع شود.

با توجه به دیگر آثار هدایتی می‌توان گفت شاید وی از اشکال مختلف سوسیال دموکراسی یا حتی گونه‌ای لیبرالیسم به سبک چامسکی که بسیار هم چپ است، حمایت کند. اما با قاطعیت کتاب «مکافات بازی» ضدیت شدیدی با نئولیبرالیسم دارد. جایی که شکاف طبقاتی به گسست طبقاتی تبدیل می‌شود.

در پایان می‌توان این نکته را گنجاند که کتاب «مکافات بازی»، مانیفست ضد نئولیبرالیسم، دیکتاتوری و تاریخی‌گری در پناه قرائت جدید علم است.