الموت، فراتر از یک دژ نظامی؛ روایت «حمیده چوبک» از بازخوانی هویت ملی در قلب صخره‌ها

به گزارش تجارت جنوب آنلاین از قزوین ، دکتر حمیده چوبک، باستان‌شناس برجسته و مدیر سالیان متمادی پایگاه الموت، در نشست «عصرانه با کتاب» با مرور ۲۵ سال کاوش‌های باستان‌شناسی در این منطقه، به تبیین لایه‌های پنهان تمدنی این سرزمین پرداخت. وی در این نشست که با حضور علاقه‌مندان به میراث فرهنگی برگزار شد، الموت را پیوندگاه «بینش»، «دانش» و «ایدئولوژی» توعیف کرد.

چوبک با اشاره به جایگاه منحصربه‌فرد الموت در تاریخ ایران و جهان اظهار داشت: برخی آثار مانند تخت‌جمشید به دلیل نفوذ فرهنگی و سیاسی گسترده، ذاتا جهانی هستند. الموت نیز دقیقاً همین ویژگی را دارد؛ فرمانروایی که از این منطقه هدایت می‌شد، از یمن تا سوریه نفوذ داشت و امروز «الموت» یک برند جهانی شناخته شده است که پتانسیل‌های بی‌بدیلی در حوزه‌های فرهنگی، هویتی و گردشگری دارد.

وی افزود: یافته‌های ما نشان می‌دهد این منطقه برخلاف تصور عامه، تنها مربوط به دوره اسماعیلیه نیست؛ بلکه آثاری با قدمت ۵ هزار سال در منطقه «خسروخانی» کشف شده که نشان‌دهنده زیستگاه انسان از دوران پیش از تاریخ و غارنشینی در این سرزمین است.

ابطال افسانه‌های تخیلی؛ الموت مرکز علم بود، نه ترور

این باستان‌شناس پیشکسوت با انتقاد از روایت‌های غیرمستند تاریخی تصریح کرد: متأسفانه کتاب‌هایی مانند «خداوندگار الموت» که با تخیل نویسنده و مترجم همراه بوده، باورهای اشتباهی را در ذهن جوانان شکل داده است. برخلاف این افسانه‌ها، الموت مرکز حضور دانشمندانی چون خواجه نصیرالدین طوسی بود که ۲۲ سال در این دژها به تحقیق و کتابت مشغول بود.

وی ادامه داد: الموت خانه کتابخانه‌های عظیمی بود که حتی «عطاملک جوینی» (مورخ مغول) پس از سقوط قلعه، نتوانست از عظمت برخی کتاب‌های آن بگذرد و آن‌ها را از آتش نجات داد. یافته‌های باستان‌شناسی ما شامل ابزارهای نجومی و اسطرلاب، به وضوح ثابت می‌کند که اینجا یک «رصدخانه» و مرکز علمی بین‌المللی بوده است.

مدیر سابق پایگاه الموت با اشاره به اهمیت «کتاب‌شناسی الموت» گفت: در کاوش‌های خود دریافتیم که توصیفات دقیق مورخانی چون حمدالله مستوفی و جوینی، مو به مو با یافته‌های زیر خاک منطبق است. ما «مولاسرا» را که در متون تاریخی به عنوان محل استقرار امام ذکر شده بود، پیدا کردیم؛ یافته‌ای که شاید یکی از مهم‌ترین کشف‌های باستان‌شناسی سده اخیر در جهان باشد.

وی به معماری شگفت‌انگیز قلعه اشاره کرد و گفت: استفاده از سیستم‌های دفاعی هوشمند، مدیریت منابع آب و تزیینات گچ‌بری و کاشی‌کاری‌های زرین‌فام که حتی پس از هجوم مغول در دوره ایلخانی و صفوی بازسازی شده‌اند، نشان از پویایی و حیات تمدنی این منطقه در سده‌های مختلف دارد.

استمداد برای ثبت جهانی و نقش بومیان

چوبک در بخش دیگری از سخنان خود، ثبت جهانی الموت در یونسکو را یک ضرورت ملی دانست و تأکید کرد: یونسکو به صراحت می‌گوید میراث فرهنگی بدون مردم حفظ نمی‌شود. روستاها پشتیبان منابع انسانی و اقتصادی قلعه‌ها بوده‌اند و امروز هم توسعه پایدار منطقه در گرو آگاهی و مشارکت مردم بومی است.

وی در پایان با گلایه از کمبود اعتبارات پژوهشی خاطرنشان کرد: ما برای بازسازی‌های علمی و ادامه کاوش‌ها به حمایت دولت و مسئولان نیاز داریم. الموت راهبردی‌ترین پایگاه فرهنگی ماست و امیدوارم صداوسیما و نهادهای آموزشی، بیش از پیش برای معرفی واقعیت‌های این شکوه ایرانی به نسل جوان تلاش کنند.