تأکید بر همگرایی دانش، سیاست‌گذاری و نوآوری در تشخیص زیست‌پزشکی

به گزارش تجارت جنوب آنلاین از روابط عمومی و اطلاع‌رسانی فرهنگستان علوم، در این نشست عنوان شد که تشخیص علوم زیست پزشکی در آستانه یکی از بزرگ‌ترین تحولات تاریخ خود قرار دارد. اگر در گذشته تشخیص بیماری‌ها عمدتاً بر پایه مشاهده علائم و آزمون‌های محدود آزمایشگاهی انجام می‌شد، امروز فناوری‌های نوینی همچون ژنومیکس، هوش مصنوعی و بیوپسی مایع، مرزهای جدیدی را گشوده‌اند.

در این چشم‌انداز جدید، تشخیص دیگر صرفاً ابزاری برای شناسایی بیماری نیست؛ بلکه به موتور محرک پزشکی فردمحور، پیشگیری هوشمند و درمان‌های هدفمند تبدیل شده است.

نگاهی به تجربه جهانی نشان می‌دهد که شرکت‌های پیشرو این حوزه، از Roche و Abbott گرفته تا Thermo Fisher، تنها تولیدکننده کیت یا تجهیزات نیستند؛ بلکه معماران اکوسیستم‌هایی هستند که علم، فناوری، زیرساخت، سرمایه و بازار را در کنار یکدیگر قرار داده‌اند. آنچه این شرکت‌ها را از دیگران متمایز کرده، صرفاً کیفیت محصولاتشان نیست، بلکه توانایی آن‌ها در خلق پلتفرم‌های فناورانه‌ای است که مسیر آینده تشخیص را تعیین می‌کنند.

در ایران نیز طی سال‌های اخیر دستاوردهای ارزشمندی در حوزه تشخیص علوم زیست پزشکی حاصل شده است. شرکت‌های دانش‌بنیان توانسته‌اند بخش مهمی از نیازهای کشور را در زمینه کیت‌ها و فناوری‌های تشخیصی تأمین کنند و نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری نظام سلامت ایفا نمایند. این مسیر باید با قدرت ادامه یابد؛ اما در کنار آن، یک پرسش اساسی پیش روی ما قرار دارد:

آیا می‌خواهیم صرفاً مصرف‌کننده و بومی‌ساز فناوری‌های موجود باشیم، یا می‌خواهیم در شکل‌دادن به نسل آینده فناوری‌های تشخیصی نیز نقش‌آفرین باشیم؟

پاسخ به این پرسش، نیازمند نگاهی فراتر از توسعه محصول و حرکت به سوی توسعه پلتفرم‌های نوآورانه است؛ پلتفرم‌هایی که بتوانند مسائل جدید حوزه علوم زیست پزشکی را حل کنند و حتی مسیرهای تازه‌ای را پیش روی علم و صنعت جهان بگشایند.

تجربه فناوری‌های تحول‌آفرینی مانند PCRو واکسن‌های mRNA نشان می‌دهد که نوآوری‌های بزرگ در یک لحظه متولد نمی‌شوند. این فناوری‌ها حاصل دهه‌ها پژوهش بنیادی، سرمایه‌گذاری مستمر، تعامل میان دانشگاه و صنعت و حمایت‌های هدفمند سیاست‌گذاران بوده‌اند. آنچه در سال ۲۰۲۰ به شکل واکسن‌های mRNA در برابر چشمان جهان قرار گرفت، نتیجه بیش از سه دهه تلاش علمی و فناورانه بود. تلاشی که در آن دانشگاه‌ها، شرکت‌های نوآور و نهادهای حاکمیتی هر یک نقش خود را ایفا کردند.

از همین رو، توسعه فناوری‌های مرز دانش در حوزه تشخیص مستلزم فراهم شدن مجموعه‌ای از الزامات بنیادین است. دانشگاه‌ها باید از مراکز تولید مقاله به کانون‌های تولید دانش راهبردی و فناوری‌های نسل آینده تبدیل شوند. شکل‌گیری هرم‌های پژوهشی منسجم، حمایت از پژوهش‌های بلندمدت، ایجاد آزمایشگاه‌های پیشرفته و تربیت نسل‌های متوالی پژوهشگران، از مهم‌ترین پیش‌نیازهای این مسیر است.

در کنار دانشگاه، صنعت نیز باید نقشی فراتر از خریدار فناوری ایفا کند. تجربه جهانی نشان می‌دهد که جهش‌های فناورانه زمانی رخ می‌دهند که صنعت حاضر باشد در مراحل اولیه و پرریسک توسعه فناوری مشارکت کند و در کنار پژوهشگران، در ساختن آینده سهیم شود. همچنین سیاست‌گذاری علمی و فناورانه باید از حمایت صرف از پروژه‌ها عبور کرده و به سمت حمایت از اکوسیستم‌های نوآوری حرکت کند؛ اکوسیستم‌هایی که در آن دانشگاه، صنعت، سرمایه‌گذاری و رگولاتوری در یک مسیر مشترک قرار گیرند.

امروز بیش از هر زمان دیگری روشن است که سرمایه اصلی کشورها در رقابت علمی و فناورانه و توانایی آن‌ها در سازمان‌دهی دانش، سرمایه انسانی و زیرساخت‌های نوآوری است.

آینده تشخیص به کشورهایی تعلق خواهد داشت که بتوانند علم را به فناوری، فناوری را به محصول و محصول را به اثرگذاری جهانی تبدیل کنند.

مسیر پیش رو، صرفاً مسیر توسعه فناوری نیست؛ مسیر تبدیل شدن از پیروان فناوری به آفرینندگان فناوری است. آینده را کسانی رقم خواهند زد که جرأت سرمایه‌گذاری بر ایده‌های بزرگ، حمایت از پژوهش‌های بلندمدت و ساختن اکوسیستم‌های نوآوری را داشته باشند. تشخیص بیماری ها تنها یک حوزه علمی نیست؛ عرصه‌ای است که می‌تواند جایگاه کشورها را در اقتصاد دانش‌بنیان، سلامت و فناوری‌های آینده تعیین کند.