طلای سرخ در خطر | فریاد خاموش هرمز برای نجات خاک‌های رنگی

به گزارش اختصاصی تجارت جنوب آنلاین، جزیره هرمز، رنگین‌کمان خلیج فارس، این روزها نه‌فقط به دلیل طبیعت خارق‌العاده‌اش، بلکه به خاطر پویش خودجوش «بازگرداندن خاک نقره‌ای» در مرکز توجه قرار گرفته است. دوستداران طبیعت دریافته‌اند که سفر به این جزیره زیبا بدون آموزش‌های پیش از سفر، ممکن است به اکوسیستم بی‌نظیر آن که حاصل میلیون‌ها سال فرایند زمین‌شناسی است، آسیب جدی وارد کند.

هرمز جزیره‌ای به وسعت ۴۲ کیلومتر مربع است که در هشت کیلومتری بندرعباس و در مجاورت تنگه هرمز قرار دارد. سطح آن پوشیده از سنگ‌های رسوبی و لایه‌هایی از مواد آتشفشانی است. سواحل متعدد و تنوع خاک‌ها، به‌ویژه «الهه نمک»، زیبایی کم‌نظیری به جزیره بخشیده‌اند.

خدشه به جاذبه‌های گردشگری هرمز

در نوروز ۱۴۰۴، برخی از گردشگران با برداشت و تخریب خاک‌های رنگی، آسیب جدی به این اثر طبیعی وارد کردند. در پی این اقدام، شهروندان بومی با راه‌اندازی یک پویش مردمی، برای جبران تخریب‌ها وارد عمل شدند. این اتفاق، بار دیگر پرسش‌هایی جدی درباره مدیریت گردشگری، حفاظت از محیط‌زیست و نقش جامعه مدنی مطرح کرد.

اگرچه ساکنان محلی از گردشگری درآمد کسب می‌کنند، اما افزایش بیش از ظرفیت بازدیدکنندگان تهدیدی برای منابع طبیعی محسوب می‌شود. در عین حال، برخورد قانونی با متخلفان عمدتاً محدود به توقیف خاک بوده و نه جریمه سنگین یا پیگرد قضایی.

تجدیدناپذیری خاک نقره‌ای

عده‌ای گمان می‌کنند خاک نقره‌ای هرمز تجدیدپذیر است، اما کارشناسانی مانند مصطفی حمزه‌ای، راهنمای بین‌المللی تور، معتقدند عمر ما کفاف دیدن دوباره چنین سواحلی را نمی‌دهد. او تأکید می‌کند این خاک میلیون‌ها سال زمان برده تا به این شکل درآید، و تخریب آن، خسارتی جبران‌ناپذیر است.

نبود آموزش و گردشگری خودسر

به گفته حمزه‌ای، گردشگری در هرمز «سیستم‌محور» نیست. هیچ‌گونه آموزش یا فرهنگ‌سازی مؤثری وجود ندارد. نه در مدارس و نه در سطح جامعه، آموزش لازم برای احترام به طبیعت داده نشده است. گردشگران بدون راهنمایی مشخص، سوار موتورهای سه‌چرخ می‌شوند و در جزیره می‌چرخند، بدون آن‌که بدانند چگونه باید با محیط طبیعی رفتار کنند.

جزیره بی‌متولی

محمد محسنی، مدیرکل میراث‌فرهنگی هرمزگان، اعلام کرد که این نهاد ابزار قانونی برای برخورد با تخریب‌ها ندارد. لادن رضی از سازمان محیط‌زیست هم گفت که مسئولیت حفاظت از خاک طبق قانون با وزارت جهاد کشاورزی است.

ایمان هادی، مسئول طبیعت‌گردی سازمان محیط‌زیست، تأکید کرد که هرمز عملاً بی‌متولی است و مدیریت یکپارچه‌ای برای آن وجود ندارد. او خواستار تعیین نهادی مشخص برای مدیریت این جزیره شد. به گفته او، برخی خاک‌ها میلیون‌ها سال قدمت دارند و حتی یک مشت از آن‌ها هم قابل جایگزینی نیست.

خروج خاک؛ قانونی ممنوع اما بی‌نظارت

طبق قوانین مصوب سال ۱۳۹۷، برداشت و خروج خاک از جزایر ممنوع است. با این حال، بسیاری از گردشگران و تورگردانان از این ممنوعیت بی‌اطلاع‌اند. هادی گفت تنها در پروازها اگر دستگاه‌های بازرسی وجود خاک را نشان دهند، مانع خروج می‌شوند؛ اما در سفرهای زمینی و دریایی هیچ نظارتی وجود ندارد.

بومیان، نگهبانان بی‌دفاع

بومیان هرمز به‌صورت خودجوش تلاش‌هایی برای جلوگیری از برداشت خاک انجام دادند. اما این تلاش‌ها گاه به درگیری با گردشگران منجر شده است. افشین عسگری، کارشناس محیط‌زیست، گفت: «خاک‌هایی که زمانی در طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها بودند، حالا به یکی دو رنگ محدود شده‌اند.» او هشدار داد که نبود تجهیزات بازرسی و عدم پذیرش مسئولیت توسط نهادها، عامل اصلی این بحران است.

طلای سرخ در معرض تهدید

خاک‌های رنگارنگ جزیره، به‌ویژه خاک سرخ که در صنایع دستی، غذایی و آرایشی کاربرد دارد، سرمایه‌ای طبیعی و گران‌بهاست. ترکیبات خاص این خاک، از جمله اکسیدهای آهن، آن را تبدیل به منبعی ارزشمند کرده‌اند. اما برداشت‌های غیراصولی، کیفیت هوا و اکوسیستم را تحت‌تأثیر قرار داده‌اند. برآوردها نشان می‌دهد بازگشت به وضعیت قبلی حداقل پنج سال زمان خواهد برد.

هشدار نماینده مجلس

احمد مرادی، نماینده مردم هرمزگان، با هشدار نسبت به قاچاق خاک جزیره، از دادستان بندرعباس خواست با سودجویان برخورد کند. او تأکید کرد ادامه این روند، هویت طبیعی جزیره را نابود خواهد کرد.

خاک هرمز فروشی نیست

تخریب ساحل نقره‌ای در نوروز ۱۴۰۴ یکی از تلخ‌ترین اخبار محیط‌زیستی سال بود، اما تلنگری شد برای مسئولان و فعالان حوزه محیط‌زیست. حفاظت از گنجینه‌های طبیعی نیازمند مشارکت همه‌جانبه است. جزیره هرمز بدون خاک‌های رنگی‌اش، هرمز نخواهد بود؛ و گردشگری بدون طبیعت، بی‌معناست.